Bu yazı, iyi bir psikanalitik terapinin yalnızca semptomları azaltmaya değil; bilinçdışı örüntüleri, bedensel/sezgisel bilgiyi, gerçek kendiliği ve kişinin içsel karmaşıklığını anlamaya yöneldiğini savunuyor. Psikanalitik terapiyi, hastanın kendi deneyimine daha sadık, daha özgür ve daha kendiliğinden bir varoluş geliştirmesini destekleyen derinlemesine bir dinleme ve anlama süreci olarak ele alıyor. (Editoryal)
Ve doğru yardımı bulmaya dair bir not.
Yakın zamanda özel uygulamama [private practice] ait web sitemi yeniledim; bu da bana, burada uyguladığım terapi türü hakkında bir süredir pek bir şey yazmadığımı fark ettirdi. Lisansüstü eğitimimden bu yana, insan olma deneyimini anlamak için bana gerçekten anlamlı gelen tek çerçeve psikanalitik kuram oldu. Psikoloji alanına daha genel olarak giderek artan hayal kırıklığıma rağmen, psikodinamik -ya da psikanalitik- terapinin, standartlaştırılmış becerilere ve müdahalelere çok daha fazla odaklanan alternatifler denizi içinde benzersiz bir modalite olmaya devam ettiğine hâlâ inanıyorum. Daha etkili, kanıta dayalı ya da pratik olarak görülen birçok çağdaş çerçeve, aslında psikanalizin fikirlerinden beslenir; onları biraz daha basit bir biçimde paketler ve sonra başka bir şey olarak adlandırır. Buna rağmen, çerçevenin kendisi çok fazla gizem ve tabu ile ilişkilendirilmektedir.
Kültürel ağırlığının ve sıradan bir kişinin psikanalize ilişkin çağrışımlarının (Freud, kokain, eşcinselliğin patolojikleştirilmesi, sıkıntı içindeki kadınların histerik olarak kategorize edilmesi vb. vb.) yoğunluğu düşünüldüğünde, gerçek, modern yaşamda bir psikanalitik terapist olarak nasıl çalıştığıma rehberlik eden bazı merkezi fikirleri paylaşmanın yararlı olabileceğini düşündüm. Psikanalizin çerçeve, biçim ve odak bakımından çeşitlilik gösteren birçok ekolü vardır; dolayısıyla elbette mesleğim adına konuşmak istemiyorum. Bunlar yalnızca kendi uygulamamı düzenleyen ve iyi bir tedaviye giden en iyi yolu sunduğunu düşündüğüm ilkelerdir.
Bilinçdışı Zihnin Kabulü
Psikodinamik terapinin temeli, çoğu zaman kendimizde bilinçli olarak farkında olmadığımız örüntüler ve güçler tarafından etkilendiğimiz fikrine dayanır. Özellikle zeki ya da öz-farkındalığı yüksek kişilerde bile, kimi inançlar ve dünyada yol alma biçimleri öylesine derin ve örtük biçimde yerleşmiştir ki, bunlar kişi için bütünüyle bilinçdışı kalabilir. Her bireyin varoluş biçimlerinin bu yönleri, farklı yerlerde kaynağını bulur: kuşaklararası travma, insanlığın kolektifinin kendisi, erkekler ya da kadınlar olarak bizden beklenenler, fiziksel bedenlerimiz içindeki deneyimlerimiz ve erken yaşamlarımızın ve önemli ilişkilerimizin hikâyeleri. Psikodinamik terapi, hastanın bu bilinçdışı yönlerinin aydınlatılmasını kolaylaştırmayı amaçlar.
Bilişin Ötesinde
Günümüzde, neyin doğru olduğunu ve ileriye dönük doğru yolun ne olduğunu belirlemenin araçları olarak akıldan [reason] ve bilişten [cognition] yana güçlü biçimde kutuplaşmış bir kültürel paradigma içinde yaşıyoruz. Psikoterapi alanında bile bilişsel terapi, çeşitli sorunlar için yaygın biçimde ‘altın standart’ [gold standard] ya da en ‘kanıta dayalı’ [evidence-based] tedavi olarak kabul edilmektedir. Bilişsel terapi, genel olarak, uyumsuz düşünme örüntülerinin daha olumlu yönelimli düşünme biçimleriyle değiştirilmesinin semptomları çözebileceğini öne süren bir kurama dayanır. Bu fikir mevcut kültürel iklimle uyumlu olsa da, deneyimlerimizdeki bilinçdışının rolünü kabul etmez. Bu paradigma ayrıca sezgisel zihnin, duygularımızın, bedenlerimizde olup bitene ilişkin hissedilen duyumumuzun ve bu yönlerin düşüncelerimizden ayrı olarak, kendi başlarına yaşamlarımızda oynadıkları rollerin değerini de ihmal edebilir.
Psikodinamik terapi, bir kişinin iyileşebilmesi için yalnızca rasyonel olarak düşünülüp tartılmış değil, aynı zamanda bütünüyle idrak edilmiş ve fiziksel bedenine işlenmiş alternatif bir varoluş biçimini keşfetme konusunda desteklenmesi gerektiği anlayışı temelinde işler; öyle ki bu varoluş biçimi doğal ve kendiliğinden bir şekilde mevcut olabilsin. Psikanalitik terapistin zihninde, düşünme örüntülerini sonsuza dek denetlemek zorunda bırakılan bir kişi iyileşmiş değildir.
Mantığı ve Sezgiyi Bütünleştirmek
Bu, rasyonel, mantıksal zihinlerimizin göz ardı edilmesi ya da bir kenara bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Aksine, terapi süreci aracılığıyla zihin, hastanın içinde hak ettiği yere geri döndürülür. Büyük ölçüde unutulmuş bir tarihte, rasyonel zihin kişinin sezgisinin önemli ve sadık hizmetkârı olarak görülürdü. Saygı duyulan öğretmenler, liderler ve şifacılar, sezgisel bilgeliklerine en uyumlu ve en açık kişiler olarak kabul edilirdi. Ben iyi terapiyi, hastanın kendisinin bu yönüyle yeniden tanışmasını destekleyen bir süreç olarak düşünüyorum. Bu ‘şey’ farklı adlarla anılabilir: kalp, ruh, içgüdü, sezgi ya da gerçek kendilik.
İyileşme, kişinin içindeki sezgisel olan ile rasyonel olanın yeniden doğru dengeye gelme süreci olarak düşünülebilir. Terapi süreci aracılığıyla hastanın gerçek, sezgisel kendiliği daha belirgin hâle gelmeye ve daha yakından tanınmaya başlandığında, açığa çıkan arzuların ve fikirlerin hastanın yaşamında ifade bulmasında ve tezahür etmesinde rasyonel zihnin önemli ve haklı bir yeri vardır.
Derinlemesine Dinleme
Bu ‘gerçek kendilik’i [real self] yeniden bulma süreci, hastanın geçmişini, ilişkilerini ve yaşamında fark ettiği yinelemeleri araştırarak bilinçdışı örüntülerin kaynağını açığa çıkarmayı içerebilir; psikanalize dair tipik olarak bilinen şey de budur. Bu süreç aynı zamanda hastanın ve terapistin, artık pek yaygın olmayan ve alışılmadık hâle gelmiş bir sürece katılmasını gerektirir: hastanın gerçek kendiliğinin şimdiki zamanda kendini nasıl ortaya koymaya çalıştığını birlikte derinlemesine dinlemek. Benim deneyimime göre, bu çoğu zaman hastada büyük bir cesaret gerektirir: Uzun zamandır söylenmemesi gerektiğini hissettiği şeyleri söylemeli; uzun zamandır açık ve anlaşılır konuşması gerektiği kendisine telkin edilmiş alanlarda sessiz kalabilmeli; henüz kendisi için hiçbir anlam ifade etmese bile zihnine gelen şeyi dile getirmeli; ve bazen bir ömür boyu süren temkinlilik ve kendini düzenlemeden sonra, sevgiye, nefrete, öfkeye ve dehşete ilişkin gerçek hislerini açığa vurabilmelidir. Yeni hastaları, uzun vadede terapiye bağlanıp bağlanmamaya karar vermeden önce benimle birkaç seansa katılmaya davet etmemin nedenlerinden biri, hastanın bu süreç boyunca kendisine eşlik edecek terapistin doğru ‘kişi’ olduğunu hissetmesinin çok önemli olmasıdır.
Semptomlara Saygı
Psikanalitik psikoterapi, hastanın bütün parçalarının, özellikle de daha önce inkâr edilmiş, kınanmış, kontrol edilmiş ya da görmezden gelinmiş yönlerinin kabul gördüğü bir alan sunar. Örneğin, başka paradigmaların ‘aşırı düşünme’ [overthinking] ya da ‘yararsız düşünme’ [unhelpful thinking] gibi terimler kullanabileceği yerde, psikanalitik yaklaşım, hastanın kendisinin belirli bir yönünün neden belli deneyimler ya da fikirler etrafında böylesi bir aciliyet ya da meşguliyet hissettiği üzerine hastayla birlikte düşünmeye alan açar. Bir hasta depresyonla başvurduğunda, terapi, hemen rahatlama sağlamaya odaklanmak yerine, en başta hastanın depresyonunu neyin uyandırıyor olabileceğini anlamak üzere, hastanın içinde ve çevresinde neler olup bittiğini açığa çıkarmaya odaklanır. O hâlde semptomlar, doğuştan gelen bir yanlışlığın ya da bozukluğun sonucu olarak değil, kişinin kendi içsel bütünlüğüyle uyumunu yitirmiş yönlerine işaret eden göstergeler olarak ele alınır. Suçlayıcı biçimde ele alınmaya, yok edilmeye, hatta akıl yoluyla ikna edilmeye çalışılmak yerine, kişinin en sahici, iyi durumdaki kendiliğine yeniden kavuşabilmesi için taşıdıkları doğuştan gelen bilgelik açısından dinlenmeleri gerekir.
Sonuçlar
Psikanalitik terapi, derinden inandığım bir müdahaledir ve depresyon, anksiyete, somatoform bozukluklar, kişilik bozuklukları ve yeme bozuklukları dâhil olmak üzere çeşitli sorunlar için güçlü bir kanıt temeline sahiptir. Araştırmalarda psikanalitik terapi sonuçlarına ilişkin ilginç olan şey, hastaların yalnızca tedaviden yararlanıyor görünmeleri değil, aynı zamanda hem uzun süreli hem de kısa süreli terapilerde -yani 40 saatten az süren terapilerde- tedavi tamamlandıktan sonra iyileşmelerini sürdürmeleri ve gelişmeye devam etmeleridir.
Gerçek yaşamda psikanalitik terapi nadiren basit ya da doğrusal bir süreçtir; ancak bunun, hastanın gerçek inceliğini, yaralanmasını, karmaşıklığını ve potansiyelini onurlandırmasından kaynaklanan bir erdem olduğuna inanıyorum. Sonuç her kişi için farklı görünür; ancak yalnızca semptomların hafiflemesini değil, aynı zamanda daha fazla kendiliğindenliği, enerjiyi, sezgiyi, yaratıcılığı, üretkenliği ve kişinin daha önce erişemediği bir özgürlük ve seçim duygusunu da içerebilir.
Kötü Terapiye Dair Bir Not
‘Doğru’ terapi türünü aramak, terapiye başlamayı düşünen hastayı kötü terapiden korumaz; kötü terapi, başka herhangi bir paradigmada olduğu kadar psikanalizde de yaygındır. Kötü terapi, kişiliklerin iyi niyetli bir uyumsuzluğundan daha kötü niyetli istismar ya da kötü muamele vakalarına kadar uzanabilir. Çoğu zaman ise ikisinin arasında bir yerde bulunur ve hasta ve terapist konfigürasyonuna içkin olan güç farkının bir işlevi olarak saptanması en zor olan da budur: Terapinizde bir şey doğru gelmiyorsa, bunun terapide ya da terapistteki bir uyumsuzluktan değil de, sizdeki bir şeyden kaynaklandığı sonucuna varmak fazlasıyla kolaydır.
Jonathan Shedler -psikodinamik terapinin etkililiğini doğrulayan, daha önce bağlantısı verilen araştırmadan sorumlu olan ve artık Substack’te de yer alan kişi- şurada terapist seçimine ilişkin pratik öneriler sunuyor; ayrıca terapistlere ilişkin kırmızı bayraklardan ve büyük ölçüde oldukça iyi olan yeşil bayraklardan oluşan bir liste de paylaşıyor (“ürün satıyor” ifadesinin kırmızı bayrak olarak yer alması beni güldürdü). Onun önerilerine ek olarak, bir terapistin ya da bir çerçevenin uygun olup olmadığı konusunda kişinin irrasyonel, bedensel/içgüdüsel sezgilerine sadık kalmasının önemli olduğunu eklerdim.
İyi terapi, hastanın bu mahrem, kendine özgü, kişisel içgüdülere uyumlanmasını ve onlara sadık kalmasını destekler; kendinizi daha çok bir tarikata ya da bir başkasının gerçeklik versiyonuna dâhil ediliyormuş gibi hissediyorsanız, dikkatli ilerleyin. Her türlü psikolojik, tıbbi ya da spiritüel iyileşme arayışında olduğu gibi, bize doğru hissettiren bakımı seçme sorumluluğunu elimizde tuttuğumuzda en güvende oluruz -karşımızdaki kişi ne kadar uzman görünürse görünsün, bir başkasının fikirlerine körü körüne uyum göstermeyi varsayılan tutum hâline getirmediğimizde yani.
İhtiyaç duyduğunuzda, sizin için doğru olan yardımla zamanında ve talihli bir biçimde karşılaşmanız dileğiyle, en içten sevgilerimle.
Editoryal Notlar
Yazar: Kate O’Connor
Başlık: What (good) psychoanalytic therapy actually is
Yayın: The Psychoalchemist / Substack
Tarih: 21 Şubat 2026
Link: https://thepsychoalchemist.substack.com/p/24-what-good-psychoanalytic-therapy
Bu metin psikodinamikblog.com tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Çeviri sürecinde kavramsal doğruluk ve psikodinamik terminolojiye sadakat esas alınmıştır. Çeviri hazırlanırken ChatGPT dilsel ve teknik destek amacıyla kullanılmış; nihai metin çevirmen tarafından gözden geçirilmiştir. Bu çeviri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Orijinal metnin tüm hakları yazara ve yayıncıya aittir.
